سید حسین هدایت پور
صفحه اصلی آرشیو مطالب پروفایل مدیریت RSS
آمار بازدید


دسته بندی : بتن

مقاوم سازی در علم مهندسی عمران به معنای بالا بردن مقاومت یک سازه (ساختمان) در برابر نیروهای وارده است. امروزه از این اصطلاح بیشتر در مورد نیروی زلزله استفاده میشود. از دیدگاه علمی مقاوم سازی واژهً کاملا درستی برای این منظور نیست چرا که منظور از اصطلاح مقاوم سازی به  طور قطع  بالا بردن  مقاومت  در برابر نیروی  زلزله  نیست  بلکه  منظور بهبود عملکرد اجزای سازه (ساختمان) در برابر نیروی زلزله است.  به همین دلیل اصطلاح " بهسازی" و در حالت خاص براى نیروی زلزله ، بهسازی لرزه ای اصطلاح درست تری است. به هر حال برای همرنگ شدن ، در این مقاله نیز از اصطلاح مقاوم سازی به همان معنای بهسازی لرزه ای استفاده میکنیم.

همانطور که اشاره شد ، مقاوم سازی در مورد ساختمان های از قبل ساخته شده کاربرد دارد. اساساً برای ساختمان های در حال احداث رعایت اصول و مقررات فنی لازم میباشد و مقاوم سازی معنای خاصی در بر ندارد. لذا لازم است مخاطبین به این مهم توجه داشته باشند که وقتی صحبت از مقاوم سازی می شود، در مورد ساختمانهای قدیمی و جدید ساخته شده صحبت می شود، و ساختمانهایی که هنوز ساخته نشده اند در این مقوله مورد نظر نمی باشد.

 چه ساختمانهایی نیاز به مقاوم سازی دارند و مقاوم سازی وظیفه چه کسانی است ؟

 پاسخ به این سوال از دو دیدگاه علمی و عملی قابل تأمل است. از دیدگاه علمی تمام ساختمانهایی که براساس اصول و ضوابط حال حاضر آیین نامه های طراحی ساختمانها اجرا نشده اند نیاز به مقاوم سازی دارند، که خود دو دسته اند:

1-    آنهایی که قبل از تدوین آیین نامه های مربوط طراحی شده اند و در زمان اجرای آنها آیین نامه ها و مقررات مورد نیاز در کشور وجود نداشت.

2-    آنهایی که در سالهای اخیر ساخته شده اند اما متأسفانه به دلیل قصور کارفرمایان و عدم اطلاع آنها از اصول ساخت و ساز، دست مهندسان متعهد را از کار کوتاه کرده (و می کنند) و به همین دلیل مسایل فنی لازم رعایت نمی شود و یا به دلیل عدم دسترسی به مصالح و دانش فنی مناسب (در روستاها و مناطق دور افتاده) امکان رعایت اصول فنی وجود ندارد.

از دیدگاه عملی، امکان مقاوم سازی تمام اینگونه ساختمانها به لحاظ زمان، هزینه و راهکار اجرایی وجود ندارد، چرا که به این ترتیب تقریباً باید تمام کشور را دوباره ساخت. بنابراین باید مقاوم سازی را محدودتر کرد. جا دارد ساختمانها را به چهار دسته تقسیم کنیم:

1-    ساختمانهای حیاتی که به دلیل نوع کاربری و استفاده ای که دارند امکان انتقال تجهیزات را نداشته و از طرفی باید عملکرد خود را بعد از زلزله نیز حفظ کنند . مانند: مراکز درمانی، ایستگاههای مخابراتی و تلویزیونی، مراکز امنیتی، پالایشگاهها و .....

2-    ساختمانهایی که در حال حاضر شرایط خاصی ندارند اما بعد از زلزله به عنوان مراکز خدماتی و کمک رسانی مورد نیاز می باشند و لازم است حتماً سر پا باشند: برخی سوله ها، مساجد، مدارس، مراکز مدیریت کلان، مراکز مدیریت بحران و ......

3-    ساختمانهایی که قبل و بعد زلزله اهمیت خاصی ندارند ولی در صورت آسیب تلفات جانی زیادی در پی خواهند داشت، مانند: مراکز عمومی، استادیوم، برجها و ....

4-    ساختمانهای معمولی که هیچ کدام از موارد فوق را شامل نمی شوند، مانند: منازل مسکونی، ساختمانهای اداری و تجاری معمولی و ....

اهمیت و نیاز مقاوم سازی از دیدگاه کلان به ترتیب از شماره یک آغاز و تا شماره چهار کاهش پیدا می کند. مقاوم سازی دسته یک و دو کاملاً به عهده و وظیفه دولت می باشد. دسته سه بین دولت و کارفرمایان خصوصی (مردم) مشترک بوده و دسته چهار کاملاً به عهده مردم می باشد.

نکته مهم در اینجاست که در مقاوم سازی دسته یک و دو تقریباً تاثیر مستقیم در کاهش تلفات زلزله نداشته و تنها مقاوم سازی دسته سه و چهار است که در کاهش مستقیم تلفات زلزله نقش دارند. اما بدیهی است که هزینه و زمان لازم برای مقاوم سازی دسته سه و چهار به قدری زیاد است که عملاً این امر را غیر ممکن ساخته و به همین دلیل است که توجه دولت به دسته یک و دو و در موارد کمی به دسته سوم معطوف شده است.

در نتیجه به اینجا می رسیم که در حال حاضر که دولت دست به کار مقاوم سازی شده است باید توجه خود را معطوف به ساختمانهایی بکند که یا در دسته یک هستند و یا در دسته دو، و مقاوم سازی ساختمانها و مراکز شخصی به عهده خود افراد است و دولت صرفاً می تواند تسهیلات و قوانین لازم را در اختیار قرار دهد.

روش و هزینه انجام مقاوم سازی 

در حال حاضر در کشور ما تنها مرجع مقاوم سازی دستورالعملی است که توسط سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور با همکاری پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله، تحت عنوان        «دستورالعمل بهسازی لرزه ای ساختمانهای موجود» تدوین شده است. متاسفانه روش اجرای این دستورالعمل هنوز به طور کامل برای کارشناسانی که از آن استفاده می کنند مشخص نیست و هنوز مراکز مختلف در خصوص نحوه استفاده از آن توافق ندارند و متخصصان امر به سلیقه خود آن را اجرا می نمایند. هر چند سازمان مدیریت با برگزاری دوره هایی سعی دارد آموزش لازم را به کارشناسان بدهد.

برای ساختمانهای شخصی هنوز تجربه مقاوم سازی کاملی وجود ندارد اما مراجعه به مهندسانی که قبلاً‍ این کار را در پروژه های دولتی انجام داده اند می تواند مقید باشد.

مراحل انجام مقاوم سازی به این صورت است: 

1-    ابتدا بازرسی از ساختمان و ارزیابی اولیه و کیفی انجام می شود.

2-    بازرسی کامل و مطالعات کمی: در این مرحله احتمالاً انجام برخی آزمایشات یا کنده کاری ها  در ساختمان ضروری است. در این مرحله نیاز یا عدم نیاز به مقاوم سازی مشخص می شود.

3-    ارائه طرح مقاوم سازی: پس از انجام مطالعات کمی و در صورت نیاز، طرح مقاوم سازی ساختمان به صورت نقشه و دستور کار ارائه می شود.

4-    اجرای طرح مقاوم سازی: ممکن است در این مرحله برخی از قسمتهای ساختمان به صورت موقت تخلیه شود. در ساختمانهای شخصی بسته به نوع ساختمان و تعداد طبقات و ..... ممکن است نیاز به تخلیه کامل ساختمان باشد.

هزینه انجام مقاوم سازی سه قسمت است:

1-    هزینه مراحل یک و دو که تقریباً برابر هزینه  طراحی مجدد ساختمان است.

2-    هزینه مرحله سوم بسته به نوع ساختمان و نوع مقاوم سازی مورد نیاز متغیر است و ممکن است از یک تا چند برابر هزینه طراحی ساختمان باشد.

3-    هزینه اجرا: کاملاً بستگی به طرح مقاوم سازی دارد ولی معمولاً هزینه این کار نسبت به همان مقدار عملیات اجرایی در ساختمانهای در حال ساخت بیشتر است (به دلیل کم بودن حجم کار - تداخل با ساکنین ساختمان- هزینه های تخریب و ....) 

نتایج مقاوم سازی تا چه حد قابل اطمینان است ؟

     در اینجا نکته ای وجود دارد که شاه کلید بسیاری از مشکلات ساختمان سازی کشور ما است. به طور کلی از دیدگاه کارشناسی در سطح بالایی میتوان به نتایج کار مقاوم سازی اطمینان داشت، مخصوصاً در ساختمانهای معمولی . چرا که هدف از مقاوم سازی در اینگونه ساختمانها صرفاً ایمنی جانی است که در آن تمام دستگاه ها و سیستم های پیشرفته و حساس نیز باید در حین و بعد از زلزله به کار خود ادامه دهند. شاه کلیدی که از آن گفتیم این است که، مهندسان و پیمانکاران و کارفرمایان، تغییری نمی کنند، اما چرا طراحی و اجرای ساختمانها معمولاً غیر ایمن است اما، به مقاوم سازی می توان تا حد زیادی مطمئن بود؟ پاسخ در اینجاست که به دلیل علمی بودن و تخصصی بودن و از همه مهمتر جدید بودن بحث مقاوم سازی، کارفرمایان و پیمانکاران هیچگونه ادعایی مبنی بر مهارت تجربی در این زمینه ندارند و کار در دست مهندسان واقعی است و علاوه بر آن کارفرمایانی به مقاوم سازی دست می زنند که حساسیت خاصی به این موضوعات قایل هستند و این باعث می شود مهندسان راحت تر کار خود را انجام دهند. در حالی که در ساختمان سازی که آن هم کاری بسیار علمی و دقیق است متاسفانه به غیر از مهندسان، همه مدعی هستند و حاصل کار را می بینیم.

طرح های مقاوم سازی دولتی چه نتایجی در بر دارد؟

     طرح های مقاوم سازی دولتی هیچ تاثیری در کاهش خسارات و تلفات زلزله ندارد و تنها دو نتیجه عمده را در بر خواهند داشت: اول افزایش قدرت رویارویی با بحران پس از زلزله، دوم کاهش خسارات مالی به بدنه دولت. البته تعدادی پروژه های مقابله به زلزله در بخش شریانهای حیاتی در دست انجام است که انجام دادن و به ثمر نشستن آن پروژه ها می تواند تا حدودی به کاهش تلفات جانی و خطرات زلزله منجر شود.

در خصوص طرح های مقاوم سازی دولت باید گفت که انتخاب ساختمانهایی که باید مقاوم سازی شوند بر اساس یک طرح جامع انجام شده و می شود که این طرح از دیدگاه های مدیریت بحران و امداد و نجات بسیار ناقص و معیوب است. به طوری که در عمل گاهی شاهد مقاوم سازی ساختمانهایی هستیم که به نظر نمی رسد در یک طرح جامع و هدفمند نیازی به مقاوم سازی داشته باشد.

نکته ای که بار دیگر نیاز به اشاره دارد این است که دولت در حالی دست به مقاوم سازی و صرف   بودجه های زیادی در این زمینه می زند که مشکل اساسی شهرهایی مانند تهران آمار بالای تلفات و خسارات در صورت وقوع زلزله است و با این روشها نمی توان آمار تلفات را کاهش داد. بهتر است همزمان و بصورت موازی بودجه هایی اختصاص داده شوند که بتواند در زمینه کاهش خسارات جانی نیز مثمر ثمر واقع شوند. البته این بودجه ها باید فراتر از پخش چند برنامه کوتاه تلویزیونی و چاپ چند  پوستر و کتاب باشد.    


.:: ارسال مطلب توسط سید حسین هدایت پور در تاریخ ۱۳٩۱/٧/۱٧, ۸:٥٧ ‎ق.ظ

صفحات جانبی
درباره ما

وبلاگ تخصصی عمران
ایجاد کننده وبلاگ :
script language="JavaScript" src="http:// civiltect.com/javabox/civ

('ame>');

 


دریافت کد خوش آمدگویی http://hossein1882.adsgroup.ir/partner/1/buy.asp?ID=42 بزرگترین بانك پروژه و پايان نامه دانشجويي http://img.adsgroup.ir/partner/upload/112/258206.jpeg

تبلیغات
ADS
ADS
ADS